The English version of this blog entry will follow soon!
Woensdag, 11 maart 2009
Derde dag in een metropool waar alles erop wijst dat de overheid zich er uit grote delen van het publieke domein heeft teruggetrokken en zich enkel tot het administreren en organiseren beperkt. Het terrein is in hoofdzaak overgelaten aan de vrije markt. Uit de voorafgaande dagen konden we opmaken dat Peruanen zich voor alle culturele leven zelf moeten behelpen, wat ze daarom misschien minder navelstaarderig maakt als bij de voorafgaande stations waar psychoanalyse en plastische chirurgie een andere zoektocht naar identiteit en zelfbeeld in de al-dag hebben afgelost. Peru staat niet zo op het voorplan in mijn bewustzijn, en spreekt mijn recente collectieve bewustzijn aan door de politiek van ex-president Fujimori en het wonderbaarlijke gezang van de nachtegaal van de andes Ymac Sumac. De verassing die zich echter van bij de ontmoetingen van de eerste twee dagen installeerde blijft aanhouden. De tegenstelling met het relatief goed georganiseerde instellingen op artistieke en culturele diversiteit en aanbod in Brazilië en Argentinië is groot. De gesprekken landen telkens bij het ontbreken van budgetten, structuur, coherentie noch ondersteuning maar eindigen er niet. De sprekers zijn minder vaak gefocust op het imago van het land t.o.v. het internationale gebeuren, misschien ook wel omdat bijna elke peruaan die we spreken naar het buitenland is getrokken voor zijn opleiding en/of om zich te ontplooien. De vraag naar wie wel kansen krijgt om te emigreren voor studie of carrière en diegenen die het niet krijgen werpt zich natuurlijk op. Opvallend is wel de pionier-stemming, het enthusiasme en een grotere openheid, nieuwsgierigheid en eigeninitiatief t.o.v. wat de courante mogelijkheden zijn. Misschien zijn het de sporen van de vrij recente oplossing en het afschudden van de ‘sendero luminoso’ terreur en het regerings-geweld van Fujimori die zich vertalen in een herwonnen zelfbewustzijn. Is het de ambivalente houding van de overheid (en zijn internationale partners) t.o.v. de immense opdracht die de interessante balans uitmaken tussen onzekerheid en het terugvallen op eigen capaciteiten van de mensen op het terrein.
De kleinere schaal en het feit dat de overheid in Peru zich uit bijna alle sectoren van de openbare dienstverlening heeft teruggetrokken en veel aan eigen-initiatief overlaat, laat zich ook merken in de instellingen en organisaties. Het meest in het oog springende detail in Lima zijn de kleurrijke bussen die een soort privé-openbaar vervoer verzorgen in deze 8-miljoen inwoners metropool. De privatisering van de culturele sector is overal aan afleesbaar, en zeker in de meeste structuren die wij bezoeken.
We circuleren deze dag vooral in de wijken Miraflores en San Isidro, de betere residentiële wijken gelegen aan de kust, met veel ambassades. Zoals in vele kuststeden is naar de rand uitgebreid voor de betere lucht in de door smog-geplaagde oude stad. De urbanisatie volgt er het stramien van het individuele perceel bebouwd met een solitair volume, vaak met koloniale hacienda-referenties of in modernistische bungalow-stijl. Het lijkt soms wat op zuid-californië.

Het eerste bezoek is aan ‘The eye that cries’, een oecemenisch monument voor de slachtoffers van de terreur en tegenterreur tegen de Sendero Luminoso. Rondleiding door kunstenares Lika Mutal. Het monument is een grote mandala waar de bananen belegd zijn met duizenden met de namen van de slachtoffers beschreven stenen, en in het hart van het labyrinth een opstaande zwerfkei, met een cirkel-vormige element ingezet waaruit water vloeit. De boedhistische atmosfeer en de herinnering aan de terreur en evocatie van shoah passen niet echt samen. Het is één van de voorbeelden waar men kan zien hoezeer esthetiek tekort schiet in het licht van geweld, onrecht en wreedheid.
Daarna bezoek aan Galeria Vertice, een galerij met een vrij jong profiel, ietsje klassieker als de 80m2 en Revolver, maar toch hoofdzakelijk werkend met een generatie ‘opkomende’ kunstenaars. Onder de titel Imagines de la migration is er een groepspresentatie samengebracht van verschillende peruviaanse kunstenaar waar het verband overeenstemt met de dagelijkse realiteit, dat nl. veel ambitieuse peruanen naar het buitenland trekken om er te werken en er blijven wonen. De galerie vormt echter wel een basis in het thuisland op voor deze kunstenaars. Deze tento thematiseert dus dit gegeven. Er volgt een ontmoeting met een aantal kunstenaars en introductie in het werk door curator Miguel Zegarra van o.a. Carolina Kecskemethy, Alessandra Rebagliati, Cecilia Noriega, xxx Wiese.
‘s Middags bezoek met Jorge Villacorta en gids aan de baksteenpiramide-tempel Huaca Pucllana, een monument dat volop in restauratie is en een gigantisch volume inneemt in deze residentiele wijk. Het middagmaal bevestigt opnieuw de uitzonderlijke kwaliteit van de peruviaanse keuken. Dat het de beste keuken ter wereld zou zijn kan men langzaam beginnen geloven. Tussenstop bij het Instituto Cultural Peruano Norteamericano waar de tentoonstelling Trinidas Apocrificas van Angel Valdes plaatsheeft. De solo-tentoonstelling is een onderzoek naar de drie-eenheid zoals die in de voorstelling van de katholieke heilige drievuldigheid te vinden is. Op het eerste zicht zou men kunnen geloven dat het om een cultuurhistorische tentoonstelling gaat, gezien het amalgaam van religieuse, kosmische en esoterische verwijzingen in de werken van Angel Valdez, en in de artefacten en bruiklenen waarmee een soort vergelijkende keten van associaties werd opgezet. Het Instituto Cultural Peruano Norteamericano is – in tegenstelling tot wat zijn naam laat vermoeden – opnieuw een privé-instelling waar hoofdzakelijk taalcursi worden gegeven, die de andere activiteiten helpen financieren. Het vrij moderne gebouw met museale tentoonstellingsruimte speelt blijkbaar een belangrijke rol bij het onderzoek en historiseren van de belangrijkste kunstenaars, bewegingen en ontwikkelingen en besteed ook vrij veel aandacht aan populaire cultuur en zijn historisering. De instelling is één van de weinige die we in Peru zagen die ook een indrukwekkende serie publicaties te koop aanbiedt, over een breed palet onderwerpen en disciplines. Dit is vrij uitzonderlijk voor de situatie als we de commentaar en klaagzang van vele personen die we zagen over hoe moeilijk het is om in Peru een boek gepubliceerd en verdeeld te krijgen. Een gestructureerde publicatie-politiek ontmoetten we enkel in deze plek.
De galeria Revolver had de tentoonstelling van de in Malmö, Zweden opgeleide Jose Louis Martinat. Ook deze kunstenaar is uitlandig en woont in Goteborg. Hun programma is vrij ‘emerging’ en heeft het profiel van een jonge internationale piloot-galerij. In hun voorraad was o.a. een schilderij van ‘Scaglia’ te ontdekken met het motief van de aan de straatlantaarn opgehangen honden, ooit de allereerste publieke ‘actie’ van de Sendero Luminoso in Lima.
Na de pauze en voor het ontvangst-diner bij de openhartige en super-enthusiasmerende ondernemer-verzamelaar George Gruenberg, nog een bezoek aan de heel gevestigde galerie Lucia de la Puente. Onderin een tentoonstelling van Alice Wagner, foto-mimetische schilderijen naar motieven op platenhoezen. Mooi uitziend en geraffineerd werk, wel een beetje gemakkelijk qua onderwerp en ambivalentie massa-medium en uniciteit. Enkele vinyl-platen wil ik graag wel voor mijn platen-collectie. Op de bovenverdieping een presentatie van een aan minimalisme en arte-povera verwante sculpturen van Victor Castro. De galerij heeft in zijn stal o.a. ook de kunstenares die Peru op de komende biennale van Venetië zal vertegenwoordigen. Op de bus naar de ontvangst ook nog een catalogus in de hand gedrukt bekomen van Jorge Villacorta, één van de bezielers van de Lima-kunstscene en waarschijnlijk nog veel meer, o.a. directeur bij ATA en gelukkig onze gids in Lima. Door zijn inzichtrijke commentaar en erudiete kennis in peruviaanse cultuur, kunst en politiek werd het complexe plaatje ‘Lima’ veel duidelijker. De catalogus is van de tentoonstelling Poder Verde die kort erop opent en die we niet konden bezoeken. In de catalogus is het eerste spoor te vinden van een ‘indio’-kunstenaar, de enige naam die we totnogtoe kruisen, Roldan Pinedo geboren in1968 en autodidact.
Lima is ook de enige plek waar ik ooit was, waar een grote zwerm gieren constant boven de stad rondcirkelt, een wat verontrustend detail, waaraan de bewoners blijkbaar al gewoon zijn geworden.
